طراحی زیست‌بوم جدید تأمین مالی برای اقتصاد فرهنگ و هنر

مراسم رونمایی از صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حسین افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، اصغرنورالله زاده رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و جمعی از مدیران و نمایندگان نهادهای دولتی و بخش خصوصی همچون پگاه داده کاوان شریف، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، شرکت انتقال داده‌های آسیاتک، شرکت رایمون مدیا، شتاب دهنده کار آفرینی اجتماعی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، این صندوق با هدف ایجاد یک زیرساخت مالی تخصصی برای زیست‌بوم فرهنگ، هنر، رسانه و صنایع خلاق شکل گرفته است تا با استفاده از ابزارهای مالی، مسیر دسترسی این حوزه به منابع مالی، سرمایه‌گذاری و بازار را تسهیل کند.

مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، طراح و پیگیر شکل‌گیری این زیرساخت مالی

سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، در این مراسم با تشریح رویکرد جدید مؤسسه گفت: «براساس سند راهبردی موسسه ، نگاه ما از مؤسسه‌ای که به‌دنبال انجام اقدامات تصدی‌گرایانه و اجرایی است، به یک مؤسسه پلتفرمی  تغییر کرده است؛ نهادی که بتواند میان حاکمیت بخش خصوصی و زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه واسطه باشد»

او افزود: «این نگاه پلتفرمی باعث شد تلاش کنیم نقش ابزارساز را ایفا کنیم. امروز در جهان نیز مجموعه هایی که مأموریت حمایت و کمک دارند، به سمت حمایت هوشمند و ایجاد ابزارهای موردنیاز زیست‌بوم حرکت کرده‌اند.»

پژمان، رونق اقتصاد فرهنگ و هنر را یکی از کلان برنامه‌های کلیدی دوره جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دانست و گفت: «زمانی که مجموعه نظام مسائل زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه را بررسی کردیم، به چند مسئله اساسی رسیدیم که باید برای حل آنها تلاش می‌کردیم. یکی از مهم‌ترین مسائل، تأمین مالی این حوزه و طراحی نظام‌های مالی متناسبی است که بتوانند مسئله تأمین مالی سرمایه‌گذاری و رونق‌بخشی به اقتصاد فرهنگ، هنر و رسانه را حل کنند.»

اقتصاد خلاق، نیازمند ابزارهای مالی متناسب است

مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر با اشاره به تغییر پارادایم اقتصاد جهانی از اقتصاد سنتی به اقتصاد خلاق، بر ضرورت به‌رسمیت‌شناختن دارایی‌های نامشهود در نظام مالی کشور تأکید کرد.

به گفته پژمان، در اقتصاد سنتی بخش مهمی از ارزش بر مبنای دارایی‌های فیزیکی تعریف می‌شد و نظام مالی و بانکی نیز متناسب با همین منطق شکل گرفته است؛ در حالی که در اقتصاد خلاق، ایده، محتوا، مالکیت فکری، نرم‌افزار و برند نیز می‌توانند بخشی از دارایی و سرمایه یک کسب‌وکار باشند.

او تصریح کرد: «زیرساخت حقوقی و مالی کشور هنوز برای پذیرش دارایی‌های غیرفیزیکی و نامشهود آماده نیست. درحالی‌که دارایی ذهنی می‌تواند به‌اندازه منابع طبیعی اهمیت داشته باشد، نظام مالی باید مالکیت فکری، محتوا، نرم‌افزار و برند را  شناسایی و ارزش گذاری کنند تا امکان تأمین مالی مبتنی بر بدهی یا دارایی فراهم شود.»

پژمان با اشاره به دشواری دسترسی برخی کسب‌وکارهای فرهنگی و هنری به خدمات مالی و بانکی افزود: «نظام مالی کشور هنوز با زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه هم‌فرکانس نیست. اگر یک استودیوی بازی‌سازی، پویانمایی یا حتی تولید فیلم به بانک مراجعه کند، نه درآمد آتی، نه سرمایه و نه دارایی‌های آن به‌درستی به رسمیت شناخته می‌شود.»

به گفته او، همین مسئله ضرورت ایجاد یک صندوق تخصصی را ایجاد کرد تا میان ماهیت زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه و نظام مالی کشور، هم‌خوانی بیشتری ایجاد شود.

حرکت از حمایت مستقیم به سمت طراحی زیست‌بوم مالی

پژمان با تأکید بر ضرورت تغییر الگوی حمایت دولتی گفت: «الگوی مرسوم این بوده است که منابعی در دولت تجهیز و از طریق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌صورت کمک بلاعوض یا گرنت توزیع شود. حمایت مستقیم همچنان در جهان وجود دارد، اما در کنار آن، مدل‌های سرمایه‌گذاری و ابزارهای تأمین مالی نیز توسعه یافته‌اند»

او ادامه داد: «دریافت بودجه دولتی و هزینه‌کرد آن برای توسعه فرهنگ و هنر، دیگر به‌تنهایی پاسخ‌گوی توسعه اقتصاد این حوزه نیست. دولت باید از تأمین‌کننده مستقیم اعتبار به طراح زیست‌بوم و نظام مالی تبدیل شود تا بتوانیم از حمایت مستقیم به سمت واسطه‌گری مالی حرکت کنیم.»

مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، ایجاد دسترسی پایدار به منابع مالی را یکی از مبانی این رویکرد دانست و توضیح داد: «هدف این است که به‌جای توزیع یک‌باره منابع، سازوکاری بازگشت‌پذیر ایجاد شود. وقتی منابع در قالب ابزارهای مالی پرداخت می‌شوند، دوباره به صندوق بازمی‌گردند و به منابعی تازه برای بازتولید فرهنگ تبدیل می‌شوند»

صندوق پژوهش و فناوری؛ پیوند ایده، سرمایه و بازار

پژمان درباره انتخاب قالب صندوق پژوهش و فناوری گفت: «یکی از مدل‌هایی که بررسی کردیم، ایجاد صندوق پژوهش و فناوری بود تا بتوانیم ایده را به سرمایه تبدیل کنیم. در این الگو، دولت و بخش خصوصی منابع خود را در صندوق تجهیز می‌کنند و این منابع در قالب تسهیلات، ضمانت‌نامه و سرمایه‌گذاری خطرپذیر در اختیار زیست‌بوم قرار می‌گیرد.»

او با اشاره به ظرفیت قانونی صندوق‌های پژوهش و فناوری افزود: «این صندوق‌ها در عمل مانند یک نهاد مالی تخصصی‌اند که با تمرکز بر حوزه‌ای مشخص، تأمین مالی، توسعه نوآوری، توسعه کسب‌وکار، اتصال به بازار و طراحی بازار را دنبال می‌کنند»

به گفته پژمان، صندوق پژوهش و فناوری دارای شخصیت حقوقی مستقل و ماهیت غیردولتی است و سهم بخش دولتی در آن کمتر از ۵۰ درصد خواهد بود؛ بنابراین بخش خصوصی ظرفیت بیشتری برای مدیریت و عاملیت صندوق خواهد داشت.

او همچنین قانون جهش تولید دانش‌بنیان را یکی از پشتوانه‌های حقوقی این ساختار دانست و گفت این ظرفیت می‌تواند برای حوزه‌هایی که هنوز برای نظام مالی کشور ناشناخته‌اند یا تعریف مشخصی ندارند، ابزارهای تأمین مالی ایجاد کند.

ضمانت‌نامه و سرمایه‌گذاری برای کاهش ریسک کسب‌وکارهای فرهنگی

مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، صدور ضمانت‌نامه را یکی از کارکردهای مهم صندوق دانست و گفت: «ریسک یکی از مسائل اصلی نظام مالی و بانکی در مواجهه با کسب‌وکارهای فرهنگ و هنر است و پرسش اصلی این است که چه نهادی این ریسک را می‌پذیرد»

او افزود: «صندوق می‌تواند با صدور انواع ضمانت‌نامه، از جمله ضمانت‌نامه تعهد پرداخت، بخشی از ریسک کسب‌وکارهای فرهنگی را پوشش دهد. ظرفیت سرمایه‌گذاری نیز امکان می‌دهد یک ایده و سرمایه ذهنی به بازار برسد و به سرمایه اقتصادی تبدیل شود.»

پژمان همچنین امکان دریافت عاملیت منابع دستگاه‌های دولتی و خصوصی را از دیگر ظرفیت‌های این صندوق عنوان کرد؛ ظرفیتی که می‌تواند وجوه اداره شده را در قالب تسهیلات و دیگر ابزارهای مالی در اختیار زیست‌بوم فرهنگ، هنر و رسانه قرار دهد.

مشارکت بخش دولتی و خصوصی در شکل‌گیری صندوق

پژمان، همراهی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و شرکای خصوصی را در شکل‌گیری این زیرساخت مؤثر دانست.

معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، شرکت پگاه داده‌کاوان شریف، شرکت انتقال داده‌های آسیاتک و شرکت شتاب‌دهنده کارآفرینی اجتماعی در تأمین سرمایه و راه‌اندازی این صندوق مشارکت کرده‌اند.

او گفت: «حضور مجموعه‌هایی مانند آسیاتک، شرکت شتاب‌دهنده کارآفرینی اجتماعی و پگاه داده‌کاوان شریف، که با مجموعه‌هایی مانند کافه‌بازار و تعدادی از پلتفرم‌های مهم در ارتباط است، به شکل‌گیری این زیرساخت کمک کرد. ترکیب بخش دولتی و خصوصی می‌تواند ظرفیت مناسبی برای تجهیز منابع و توسعه فعالیت‌های صندوق ایجاد کند»

پژمان همچنین از تصمیم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تغییر شیوه تخصیص بخشی از منابع حمایتی خبر داد و گفت: «مقرر شد بخشی از منابعی که پیش‌تر به‌صورت گرنت توزیع می‌شد، از این پس در قالب تسهیلات و سرمایه‌گذاری به کار گرفته شود.»

از تأمین مالی تا تجاری‌سازی و صادرات فرهنگ

مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، چشم‌انداز صندوق را فراتر از تأمین مالی داخلی دانست و گفت: «امیدواریم صندوق در آینده بتواند به منابع خارجی نیز دسترسی پیدا کند، به تجاری‌سازی محصولات کمک کند، بازارهای جدید به وجود آورد و صادرات فرهنگ، هنر و محتوا را توسعه دهد»

او استفاده از ظرفیت‌های مالیاتی، مهندسی مالی و اهرم‌کردن منابع صندوق برای جذب منابع بیشتر بخش خصوصی را از دیگر مسیرهای پیش‌رو عنوان کرد.

پژمان در پایان گفت: «امیدواریم با همکاری بخش خصوصی، معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، منابع صندوق اهرم شود و منابع بیشتری از بخش خصوصی به آن اضافه شود. هدف این است که با استفاده از ظرفیت‌های قانونی، مالیاتی و مهندسی مالی، ساختاری جدید برای تأمین مالی فرهنگ، هنر و محتوا فراهم کنیم.»

به این ترتیب، صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر قرار است به‌عنوان یک زیرساخت مالی تخصصی، مسیر حرکت ایده از شکل‌گیری و تأمین مالی تا توسعه کسب‌وکار، تجاری‌سازی و ورود به بازار را تسهیل کند؛ رویکردی که در صورت توسعه ابزارهای مالی و مشارکت بیشتر بخش خصوصی، می‌تواند زمینه‌ساز حرکت اقتصاد فرهنگ و هنر از الگوی حمایت صرف به سمت تأمین مالی مولد و پایدار باشد.